Tường ẩm, tường mới trát: xử lý thế nào trước khi ốp tấm

Trong các trường hợp tấm ốp bong sau vài tháng đến một năm, phần lớn không phải lỗi tấm và cũng không phải lỗi keo. Là lỗi tường.

Điều khó chịu là ở chỗ: lúc dán, tường trông hoàn toàn bình thường. Khô ráo, sạch sẽ, sờ không thấy ẩm. Ba tháng sau mới thấy một góc tấm kênh lên, rồi lan dần.

Bài này chỉ cách kiểm tra tường trước khi dán — bằng một phép thử ai cũng làm được với một miếng nilon và 24 tiếng chờ. Cộng thêm cách xử lý ba loại tường có vấn đề, và một checklist 6 dòng để chạy qua trước khi mở tuýp keo đầu tiên.

Tấm bong sau một năm: 9 phần 10 là do tường

Cơ chế rất đơn giản, chỉ là nó diễn ra chậm nên khó nhìn ra.

Hơi ẩm trong tường luôn tìm đường thoát ra ngoài. Tường để trần thì hơi ẩm bay qua bề mặt, không ai để ý. Ốp tấm lên là bịt đường thoát đó lại. Hơi ẩm bị chặn sẽ đọng ở mặt tiếp giáp giữa keo và tường.

Keo dán — loại nào cũng vậy — bám vào bề mặt khô. Bề mặt luôn có một lớp ẩm mỏng thì lực bám giảm dần theo tháng. Đến một ngày trọng lượng tấm thắng lực bám còn lại, và tấm kênh lên. Chuyện chọn đúng loại keo là chuyện riêng, xem bài Chọn keo dán tấm ốp than tre — nhưng keo đúng mà tường ẩm thì vẫn hỏng.

Nên câu hỏi đúng không phải "dán keo gì cho chắc", mà là "tường này đã sẵn sàng để bị bịt kín chưa".

Tin tốt: kiểm tra được, và kiểm tra rất rẻ. Xem mục 3.

Ba loại tường có vấn đề

Ba loại này khác nhau về nguyên nhân, nên cách xử lý cũng khác nhau. Nhận sai loại là xử lý sai.

Một bức tường có thể dính cả hai loại cùng lúc. Tường mới trát ở khu vực bị thấm thì chờ bao lâu cũng không khô.

Phép thử miếng nilon — cách biết tường đã khô chưa

Đây là phần đáng giá nhất của bài này. Không cần máy đo, không cần thợ, ai cũng làm được.

PHÉP THỬ NILON 24 GIỜ 01. Cắt một miếng nilon trong khoảng 30 × 30cm (túi bóng kính, màng bọc thực phẩm loại dày đều được). 02. Dán kín cả bốn mép lên tường bằng băng dính. Kín là quan trọng — hở một mép thì hơi thoát ra ngoài và phép thử vô nghĩa. 03. Để nguyên 24 tiếng. 04. Bóc ra và nhìn mặt trong của miếng nilon.

Đọc kết quả:

• Mặt trong khô ráo, tường phía dưới cùng màu với xung quanh → tường đạt, dán được.
• Mặt trong đọng hơi nước, có giọt li ti → tường còn ẩm, chưa dán được.
• Mặt trong khô nhưng mảng tường phía dưới sẫm màu hơn xung quanh → còn ẩm, chờ thêm.

Thử ở ít nhất 3 chỗ trên mảng tường định ốp — chân tường, giữa tường, và chỗ nào có vẻ ẩm nhất. Tường hiếm khi khô đều: chân tường thường ẩm hơn phần trên, tường giáp nhà vệ sinh ẩm hơn tường giữa nhà.

Làm phép thử vào ngày thời tiết bình thường. Thử đúng hôm nồm ẩm thì kết quả bị nhiễu, nhưng cũng nói lên một điều: mùa nồm thì đằng nào cũng không nên dán.

Tường mới trát chờ bao lâu thì ốp được

Con số hay được nhắc là 2–3 tuần. Nó đúng trong điều kiện thuận lợi, nhưng phụ thuộc hai thứ:

Đây chỉ là mốc tham khảo để lên lịch thi công. Con số quyết định vẫn là kết quả phép thử nilon ở mục 3. Chờ đủ 3 tuần mà nilon vẫn đọng nước thì vẫn là chưa được.

Rút ngắn thời gian chờ được không?

Được một phần, và chỉ bằng cách giúp hơi ẩm thoát nhanh hơn:

• Mở cửa cho thông gió, bật quạt thổi dọc mặt tường.
• Dùng máy hút ẩm nếu phòng kín.
• Đừng dùng đèn sưởi hay máy sấy công suất lớn hơ trực tiếp. Cái đó chỉ làm khô lớp mặt, lõi tường vẫn ẩm — và phép thử nilon lúc đó cho kết quả sai theo hướng nguy hiểm.

Nếu đang tự lên kế hoạch thi công, xem thêm Tự ốp tấm than tre tại nhà: quy tắc 1-1-1 để tính thời gian và vật tư trong cùng một lượt.

Tường cũ ẩm mốc — phải xử lý gốc, không ốp đè

Đây là chỗ hay bị bỏ qua nhất, vì ốp đè lên thì mảng tường trông đẹp ngay lập tức.

Ốp đè lên mốc là hỏng cả mảng sau khoảng một năm. Mốc không chết vì bị che. Nó có ẩm, có tối, không có gió — điều kiện lý tưởng để lan rộng. Một năm sau tháo tấm ra thì mảng tường phía sau tệ hơn lúc đầu nhiều, và tấm thì không dùng lại được.

Quy trình xử lý gốc — bốn bước, không bỏ bước nào:

1. Cạo sạch. Cạo hết lớp sơn phồng rộp, lớp bả bong, và cả phần vữa mủn nếu có. Cạo đến chỗ vữa còn chắc tay.

1. Diệt mốc. Dùng dung dịch diệt nấm mốc chuyên dụng bán ở cửa hàng vật liệu, quét theo hướng dẫn của nhà sản xuất, để khô hoàn toàn.

1. Chống thấm hoặc chống ẩm. Quét lớp chống thấm gốc xi măng hoặc sơn lót chống kiềm chống ẩm. Bước này ngăn ẩm quay lại.

1. Để khô rồi thử lại. Chạy phép thử nilon ở mục 3 lần nữa. Đạt rồi mới dán.

Nếu mốc chỉ là vệt mỏng ở một góc nhỏ do đọng hơi nước — ví dụ góc phòng ít gió — thì bốn bước trên xử lý được. Nhưng nếu mốc lan cả mảng lớn hoặc quay lại sau khi đã xử lý, thì nguyên nhân nằm ở chỗ khác, xem mục tiếp theo.

Trường hợp tường vẫn còn ẩm nhẹ mà công trình không chờ thêm được: phương án là làm khung sắt hộp 40 bắt lên tường rồi bắn tấm lên khung, thay vì dán trực tiếp. Khung tạo một khe không khí giữa tấm và tường, nên hơi ẩm còn lại không tiếp xúc trực tiếp mặt sau tấm. Đây là việc của thợ, không phải việc tự làm.

Tường thấm từ ngoài vào — ốp trong không giải quyết được

Nói thẳng: nếu tường bị thấm từ mặt ngoài, ốp tấm ở mặt trong không xử lý được vấn đề, và cũng không nên coi là giải pháp tạm.

Dấu hiệu nhận biết

• Vệt ẩm loang thành hình, đậm hơn rõ rệt sau mưa vài ngày.
• Nằm ở tường giáp ngoài trời, tường giáp nhà hàng xóm, tường giáp nhà vệ sinh hoặc bếp của nhà bên.
• Chân tường ẩm quanh năm, có vệt phấn trắng (muối kết tinh).
• Xử lý mặt trong nhiều lần rồi vẫn quay lại.

Phải làm gì

Xử lý ở mặt ngoài hoặc tại nguồn: chống thấm tường ngoài, xử lý ống thoát nước rò rỉ, xử lý sàn nhà vệ sinh phía trên, chống thấm chân tường nếu là thấm ngược từ nền.

Việc này thường vượt phạm vi một buổi ốp tường và cần thợ chống thấm. Nhưng làm xong thì mảng ốp giữ được lâu; không làm thì ốp lại vài lần cũng vậy.

Eco Bamboo nói rõ chuyện này vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới việc khách có hài lòng sau một năm hay không. Ốp đè lên tường thấm thì hôm đó vui, năm sau phiền. Về khả năng chịu ẩm của từng loại tấm, xem bài Tấm than tre 17mm có thực sự chịu ẩm tốt.

Chuẩn bị bề mặt: sạch đến đâu, phẳng đến đâu là đủ

Tường đã khô rồi thì còn hai việc.

Sạch

Bụi là một lớp ngăn giữa keo và tường. Keo bám vào bụi, bụi không bám vào tường.

01. Quét hoặc hút bụi toàn bộ mảng tường, kể cả chân tường.
02. Lau bằng khăn ẩm, đặc biệt chỗ có bụi bả bám dày.
03. Để khô hẳn sau khi lau ẩm — thường vài tiếng, đừng lau xong dán ngay.

Tường vừa quét vôi ve cũ, lớp vôi bở: phải cạo bỏ. Keo dán lên lớp vôi thì lớp vôi bong, kéo cả tấm theo.

Phẳng

Không cần phẳng như mặt bàn, nhưng cần đều.

• Dán keo trực tiếp được: đặt thước dài 2m áp vào tường, khe hở lớn nhất dưới khoảng 5mm.
• Khe hở 5–10mm: trát vá những chỗ lõm sâu rồi để khô, sau đó thử lại bằng thước.
• Khe hở trên 10mm, hoặc tường có bậc rõ: không dán keo — làm khung sắt hộp 40 bắt lên tường, cân chỉnh cho phẳng, rồi bắn tấm lên khung.

Đừng cố bù độ lệch bằng cách bôi keo dày hơn. Chỗ hõm sâu thì keo không chạm tới tấm, chỗ đó rỗng, và đó chính là điểm bong đầu tiên. Bôi dày chỉ tốn keo chứ không giải quyết được gì.

Cách kiểm tra nhanh không cần thước dài: rọi đèn pin sát mặt tường theo phương gần song song. Chỗ lồi lõm sẽ đổ bóng rất rõ.

Checklist 6 dòng trước khi dán

In ra hoặc lưu ảnh, chạy qua trước khi mở tuýp keo đầu tiên:

• Đã chạy phép thử nilon ở 3 vị trí, cả 3 đều khô mặt trong.
• Không còn vệt mốc, vệt phấn trắng, sơn phồng rộp trên mảng tường.
• Không có dấu hiệu thấm từ ngoài — đã quan sát qua ít nhất một trận mưa.
• Tường đã hút bụi và lau ẩm, và đã khô lại sau khi lau.
• Áp thước 2m, khe hở lớn nhất dưới 5mm; lệch nhiều hơn thì đã trát vá hoặc đã làm khung.
• Đã tính đủ tấm, keo và nẹp — kể cả nẹp góc và nẹp chân tường, xem bài Nẹp tấm ốp than tre và tra số lượng tại bảng giá.

Sáu dòng này mất khoảng một ngày để chạy hết. So với việc bóc cả mảng tường ra làm lại sau một năm thì đây là ngày rẻ nhất trong cả công trình.

Câu hỏi thường gặp

Tường mới trát bao lâu thì ốp tấm được?

Tham khảo 2–3 tuần khi thời tiết hanh khô và lớp trát mỏng; mùa nồm có thể 4–6 tuần. Nhưng mốc quyết định là phép thử nilon ở mục 3, không phải số ngày.

Làm sao biết tường đã khô hẳn mà không cần máy đo?

Dán một miếng nilon 30 × 30cm kín bốn mép lên tường, để 24 tiếng rồi bóc ra xem mặt trong. Đọng hơi nước là chưa khô. Thử ở 3 vị trí khác nhau.

Tường bị mốc nhẹ, ốp đè lên có sao không?

Có. Mốc không chết vì bị che, và phía sau tấm là môi trường lý tưởng để nó lan. Phải cạo, diệt mốc, chống ẩm và để khô rồi mới ốp.

Tường bị thấm từ ngoài, ốp tấm che lại được không?

Che được về mặt nhìn, nhưng không giải quyết được gì và mảng ốp sẽ hỏng. Phải xử lý mặt ngoài hoặc xử lý nguồn thấm trước.

Tường không phẳng lắm thì có ốp được không?

Khe hở dưới khoảng 5mm khi áp thước 2m thì dán keo bình thường. Từ 5–10mm thì trát vá chỗ lõm trước. Trên 10mm thì không dán keo mà làm khung sắt hộp 40 rồi bắn tấm lên.

Thi công tấm than tre có cần làm xương không?

Tường phẳng và khô thì dán trực tiếp, không cần. Tường bong tróc vữa, ẩm mốc hoặc lồi lõm nhiều thì nên làm khung sắt hộp 40.